بيماري هاي قابل انتقال ميان حيوان و انسان در اصل از گروه باکتري ها ، ويروس ها ، قارچها و انگلها هستند. مهمترين بيماري هاي مشترک ميان انسان و دام که در کشور ما ديده مي شود ، مي توان به تب مالت ، سالک ، هاري ، سياه زخم ، کيست هيداتيک و تب خونريزي دهنده کريمه کنگو اشاره کرد. از طرفي ديگر به دلايل مختلف ، خطر ورود بيماري هاي ديگر مانند جنون گاوي ، تب دره ريفت ، آنفلوانزاي پرندگان و... را نبايد ناديده گرفت.
بيماري هاي مشترک ميان انسان و حيوان يکي از مشکلات نظام سلامت به شمار مي رود و بايد نظام مراقبت از بيماري هاي مشترک دامي و انساني افزايش يابد. از سال 81 تا 85 برخي بيماري ها مانند سالک ، تب مالت و حيوان گزيدگي افزايش يافته است.
سالانه بيش از 400ميليارد تومان هزينه از سوي وزارت بهداشت براي بيماري هاي مشترک ميان انسان و حيوان صرف مي شود ؛ در حالي که بسياري از دست اندرکاران ، اين بودجه را به نسبت گستردگي کار مورد نياز بسيار ناچيز مي دانند.
هاری:
يکي ديگر از بيماري هاي مشترک انسان و دام ، بيماري هاري است. اين بيماري که از راه تماس مستقيم يا مورد گزش قرار گرفتن توسط حيوان هار به انسان منتقل مي شود ، از جمله بيماري هايي است که انتشار جهاني دارد. در اين بيماري ، مرگ انسان يا حيوان مبتلا حتمي است.
در ايران از سال 1358 تا 1363 به دنبال شيوع روزافزون هاري در تهران ، طرح مبارزه با بيماري هاري و از بين بردن سگهاي ولگرد به اجرا درآمد. در سال 1367 تهران عاري از اين بيماري شد. در آذر 1379 يک نمونه گربه هار در شمال تهران تشخيص داده شد. از آن زمان تاکنون موارد مثبت ديگري نيز تاييد شده است.
موارد حيوان گزيدگي در سال 85 بيش از 117 هزار مورد بوده است که 10 مورد آنها مبتلا به هاري شده اند. اين موضوع اهميت توجه به اين بيماري را نشان مي دهد.خوشبختانه واکسن و سرم ضدهاري در مراکز بهداشتي درماني کشور موجود است و تمام موارد مشکوک به صورت رايگان تحت پوشش درمان و پيشگيري واکسيناسيون هاري قرار مي گيرند.
كیست هیداتیك:
ایجاد كیست هیداتیك در اثر ورود تخمهای انگل اكینوكوكوس (موجود در مدفوع سگ) به دستگاه گوارش انسان صورت می گیرد. این كیستها بسته به اینكه در ریه، كبد، مغز یا هر بافت دیگری ایجاد شده باشند، قادر به بروز عوارض مختلفی هستند و برای برداشتن آنها نیاز به عمل جراحی است.
درمان ضد انگل دورهای حیوان خانگی (سگ)، رعایت بهداشت فردی و نیز ضدعفونی كردن سبزیجات مصرفی از موارد پیشگیری است.
توكسوپلاسموز(toxoplasmosis):
انگل خونی توكسوپلاسموز در اكثر گربههای ولگرد مشاهده می شود و در صورت خارج شدن گربه ی خانگی از منزل و معاشرت با گربههای ولگرد احتمال آلوده شدن آن بسیار است. چنین گربه ای باید به صورت دورهای تحت درمان باشد. اگر چه در انسان عوارض آن خفیف است، ولی در خانمهای باردار می تواند منجر به سقط جنین شود.
بیماری خراش پنجه ی گربه:
به طور معمول، زیر ناخن گربه یك سری میكروب وجود دارد كه در صورت چنگ زدن گربه، این میکروب ها از طریق خراش وارد بدن شده و باعث بروز این بیماری می شوند. دراین بیماری انسان تا 3 روز متوالی تب می كند و گاهی نیز دچار تهوع و سردرد می شود.
سل و تب مالت:
سل و تب مالت(بروسلوز) دو بیماری خطرناك و از جمله بیماریهایی هستند كه برای سازمان دامپزشكی در صدر مهار بیماری ها قرار گرفتهاند. این بیماریها از طریق دام آلوده (خصوصاً گاو و گوسفند) به انسان منتقل می شوند. سل قابلیت انتقال از انسان به انسان (در انواع مختلف) را دارد و باکتری بروسلا باعث ایجاد تب مالت در انسان می شود.
واكسینه كردن دامها علیه این دو بیماری یك طرح ملی است. استفاده از شیر و لبنیات پاستوریزه مهم ترین راه پیشگیری است. اما اگر در جایی ناگریز به استفاده از شیر غیر پاستوریزه باشیم، عمل جوشاندن دقیق شیر كمك زیادی به ما خواهد كرد. فراموش نكنید در فصل تابستان موارد ابتلا به تب مالت بر اثر مصرف بستنیهای غیرپاستوریزه، افزایش می یابد.
بيماري تب مالت در سراسر جهان وجود دارد ولي اين بيماري به صورت بيماري بومي در ايران است که به طور پراکنده در بيشتر نقاط ايران ديده مي شود. ميزان شيوع تب مالت در ايران از 24 در 100هزار نفر در سال 79 به 39 در 100هزار نفر در سال گذشته افزايش يافته است.
معاون سلامت وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکي نيز اعلام کرد: شيوع بيماري تب مالت در کشور طي 3 سال گذشته بيش از 30درصد افزايش يافته است.
بيماري تب مالت بيشتر در مناطق غربي و شمال غرب کشور شايع است و استان هاي همدان ، آذربايجان و کردستان بيشترين ميزان ابتلا به اين بيماري را دارند. بستني مهمترين فرآورده لبني است که مي تواند باعث بروز بيماري تب مالت شود. بستني به دليل انجماد شير و استفاده از خامه مهمترين فرآورده اي است که باعث بيماري تب مالت مي شود. استفاده از شيرهاي غيرپاستوريزه در تهيه بستني نيز يکي ديگر از دلايل انتقال اين بيماري از طريق بستني است. پس در خوردن بستني سنتي با احتياط عمل کنيد.
تب طوطی:
تب طوطی نوعی بیماری است كه از طریق پرندگان گروه منقار طوطیها به انسان منتقل می شود. البته دیگر پرندگان نیز در صورت ابتلا به تب روده (به خصوص در تابستان)، با دفع باكتری "سالمونلا" از طریق مدفوع می توانند موجب به خطر افتادن سلامتی انسانها، خصوصا افراد ضعیف و بچهها شوند.
خوشبختانه این بیماری درمان پذیر است و بیشتر در اثر عدم رعایت بهداشت در اماكنی همچون رستورانها به انسان منتقل می شود.
طاعون و انواع بیماریهای انگلی:
موشها، عوامل باكتریایی و انگلی بسیاری را به انسان منتقل می كنند و باعث ایجاد بیماریهای بعضاً كشنده می شوند و تنها كشتار دستهجمعی این حیوانات به پیشگیری از این بیماریها كمك می كند.
از زمان قدیم انسان هر جا مواد غذایی را نگهداری می كرد، همواره با موشها درگیر بوده است. هرگاه ادرار و مدفوع آلودهی موش با مواد غذایی مورد استفاده ی انسان تماس پیدا كند، موجب ابتلا شخص به بیماریهای مختلف می شود.
يادگاري سالک
حتما تاکنون جاي زخمي فرورفته و پايدار را در صورت برخي افراد مشاهده کرده ايد. اين زخم ردپاي هميشه ماندگار سالک است. عامل بيماري سالک ، انگل تک ياخته اي است که در زخمهاي پوستي ناشي از اين بيماري در انسان ، جوندگان و سگ مبتلا به سالک وجود دارد. ناقل بيماري سالک ، پشه ريزي به نام پشه خاکي است.
پشه خاکي در طول روز در پناهگاه هاي گرم ، تاريک و مرطوب ، شکافهاي عميق ديوارها ، اماکن متروکه مخروبه ، اصطبل ها، اطراف توده هاي زباله ، کودهاي حيواني ، لانه جوندگان ، پشت اشياي ثابت منزل مانند کمد يا قاب عکس استراحت و در ساعات اوليه شب ، شروع به فعاليت خونخواري و تغذيه مي کند. 350 ميليون نفر در جهان در خطر ابتلا به سالک هستند و 12ميليون نفر تاکنون به اين بيماري مبتلا شده اند که سالانه يک ميليون و 500 هزار نفر به آمار مبتلايان افزوده مي شود. اين بيماري در ايران نيز به صورت بومي ديده مي شود. شعار امسال روز ملي مبارزه با بيماري هاي قابل انتقال ميان حيوان و انسان «کنترل سالک ، وظيفه همه است» تعيين شد. اين شعار حساسيت مساله را بخوبي نشان مي دهد. بد نيست بدانيم سال گذشته بيش از 23هزار مورد سالک انساني در کشور به ثبت رسيد در حالي که در سال 1380 ، 4هزار و 505مورد ابتلا به سالک گزارش شده بود. دکتر شيرزادي ، رئيس اداره بيماري هاي قابل انتقال ميان حيوان و انسان درخصوص افزايش آمار مبتلايان به سالک مي گويد: «علت افزايش ابتلاي به سالک در 5 سال گذشته ، فراهم بودن شرايط زيست ناقل اين بيماري به عللي چون جمع آوري نکردن نخاله هاي ساختماني ، تغيير روش کشاورزي و استفاده از کودهاي دامي ، وجود مخروبه ها و شرايط آب و هوايي مستعد براي رشد ناقل اين بيماري است». بعلاوه عوامل تراکم جمعيت بويژه در حومه شهرها، وضعيت بهداشت محيط خيلي نامناسب ، سوءتغذيه ، مهاجران و نگهداري کبوتر و پرندگان ، سبب افزايش جمعيت پشه خاکي ناقل و نهايتا تماس بيشتر افراد با پشه خاکي و انتقال سالک شده است.
متاسفانه هم اکنون خانه سازي و سدسازي ها در کشور بدون توجه به استعداد منطقه از نظر ابتلاي به سالک صورت مي گيرد. براساس گزارش هاي وزارت بهداشت خراسان ، گرگان ، سمنان ، قم ، تهران ، بعضي مناطق شهر تهران ، اصفهان ، يزد ، فارس ، هرمزگان ، بوشهر ، سيستان و بلوچستان ، خوزستان ، کرمان و ايلام از استان هايي هستند که ميزان آلودگي آنها به سالک بيشتر است و متاسفانه در سالهاي اخير ، اين بيماري به شهرهايي که سابق بر اين از اين نظر مشکلي نداشتند نيز گسترش يافته است.
در کنترل سالک ، شهرداري ها نقش بسيار مهمي دارند. آسفالت کردن خيابان ها ، کوچه ها ، مرمت حفرات و شکافهاي موجود ، جمع آوري زباله ها و دفن بهداشتي آنها، از انتقال بيماري جلوگيري مي کند.
شناسایی نقطه ضعفی در باکتری سیاه زخم
محققان دانشگاه MITموفق به شناسایی نقطه ضعفی در باکتری سیاه زخم شدند. دانشگاه MITبه خبرگزاری مهر گزارش داد : محققان دانشگاه MITو دانشگاه نیویورک در اقدامی بی سابقه موفق به شناسایی نقطه ضعفی در سیستم دفاعی باکتری سیاه زخم شدند که می توان از آن برای تولید آنتی بیوتیکهای جدید استفاده کرد.این محققان دریافتند اکسید نیتریک بخش حیاتی از دفاع باسیل سیاه زخم علیه پاسخ ایمنی ارایه شده از سوی سلولهای آلوده در داخل باکتری است.به گفته این محققان، باکتری سیاه زخمی که نتواند اکسید نیتریک تولید کند در برابر حملات سیستم ایمنی ناتوان می شود.محققان این پروژه گفتند از آنتی بیوتیکهایی که برای حمله علیه این نقطه ضعف تولید می شوند، می توان در از پای درآوردن دیگر باکتریهایی که از ساختار مشابهی از سیستم دفاعی بهره می برند، استفاده کرد.دانشمندان می گویند می توان از این تکنیک برای از پای در آوردن باکتری نظیر Staphylococcusاستفاده کرد که موجب عفونتهای بیمارستانی می شود و نسبت به داروها نیز مقاوم شده است.
